Umr yo‘ldoshini qanday tanlash kerak (2-qism)

Katta bir maqsadga erishishning eng muhim kaliti ko‘pincha uni eng mayda bo‘laklarga ajratish va ana shu bo‘laklarning bittasini qanday uddalashga e’tibor qaratishdan iborat.

Prokrastinatsiya haqida gapirganimizda, ulkan yutuq uzoqdan qaralganda birin-ketin bajarilgan oddiy, ko‘zga tashlanmaydigan vazifalar yig‘indisidek ko‘rinishini aytgan edik. “Hayot — surat, lekin siz piksellar ichida yashaysiz” maqolasida esa inson hayotiga yaqindan nazar tashlab, u aslida takrorlanaveradigan oddiy chorshanba kunlaridan iboratligini ko‘rdik. Hayotdan mamnun bo‘lishning siri ham odatiy ish kunida baxtli bo‘lishni o‘rganishda ekan.

Menimcha, ayni shu fikr nikohga ham tegishli.

Uzoqdan qaraganda, baxtli nikoh — kitob yoki filmdagi kabi ulkan sevgi qissasi. Nikohga yaxlit holda shunday qarash yoqimli va biroz she’riy tuyuladi.

Ammo inson baxti bunday keng, umumiy manzaralar asosida shakllanmaydi. Biz hayotni katta xulosalar ko‘rinishida yashamaymiz. Aksincha, hayot matosining mayda, ko‘zga tashlanmaydigan burmalarida yashaymiz. Baxtimiz ham aynan o‘sha yerda hal bo‘ladi.

Demak, baxtli nikoh qurmoqchi bo‘lsak, mayda jihatlarga e’tibor qaratishimiz kerak. Nikohga yaqindan qarab, uning she’riy voqealardan emas, balki birga o‘tkaziladigan 20 mingta oddiy chorshanba kunidan qurilishini anglashimiz lozim.

Nikoh — Tailanddagi asal oyi emas. U — birga qilayotgan 56-sayohatingizning to‘rtinchi kuni. Nikoh — ilk uyingizni sotib olish bitimi yakunlanganini nishonlash ham emas. U — o‘sha uyda 4 386-marta kechki ovqat yeyish. Valentin kuni esa, albatta, nikohning o‘zi emas.

Nikoh — birgalikdagi oddiy, unutiladigan chorshanba kuni.

Shuning uchun kapalaklar, yomg‘ir ostidagi o‘pichlar va kuniga ikki mahal jinsiy yaqinlikni o‘zingizga qoldiraman — bu borada yo‘lingizni topishingizga ishonaman. Men esa ushbu maqolada o‘sha oddiy chorshanba kunlarini imkon qadar baxtli o‘tkazishning eng yaxshi yo‘lini izlayman.

Boshqa bir inson bilan 20 ming kunni birga o‘tkazish va bundan baxtiyor bo‘lish uchun uchta muhim tarkibiy qism zarur:

1. Mustahkam do‘stlik

Do‘stlarimning aksariyati bilan vaqt o‘tkazishni yoqtiraman — axir, ular do‘stlarim bo‘lishining sababi ham shu. Lekin ayrim do‘stlarim bilan o‘tgan vaqt shu qadar maroqli, qiziqarli va zavqliki, ular “Tirbandlik sinovi”dan bemalol o‘tadi.

“Tirbandlik sinovi” deganda shuni nazarda tutaman: kim bilandir uchrashuvimiz tugaydi, birimiz ikkinchimizni uyiga yoki mashinasigacha eltib qo‘yayotgan bo‘ladi. Shunda men yo‘lda tirbandlik bo‘lishini ich-ichimdan istayotganimni sezaman. Chunki u bilan vaqtim shunchalik yaxshi o‘tyaptiki, xayrlashishga shoshilmayman.

Bu sinovdan o‘tish ko‘p narsani anglatadi. Demak, men suhbatga butunlay berilib ketganman, undan kuch va zavq olyapman, zerikish esa xayolimga ham kelmayapti.

Menimcha, umr yo‘ldoshini tanlashda “Tirbandlik sinovi”dan o‘tadigan insonni topishdan muhimroq narsalar juda kam. Hayotingizda shu sinovdan o‘tadigan insonlar bor ekan, qolgan umringizning 95 foizini bunday bo‘lmagan odam bilan o‘tkazish naqadar achinarli bo‘lardi.

“Tirbandlik sinovi”dan o‘tadigan do‘stlik quyidagilarni o‘z ichiga oladi:

• Hazil-mutoyibada bir-biringizni tushunish. Hech kim 50 yil davomida o‘zini kulayotgandek ko‘rsatishni istamaydi.
• Birga vaqt o‘tkazishdan zavq olish. Hatto yoqimsiz vaziyatlardan ham zavq topa bilish — aeroportdagi kechikishlar, uzoq yo‘l yoki kundalik yumushlar. Ajablanarlisi yo‘q: tadqiqotlar er-xotinning birga qanchalik ko‘p maroqli vaqt o‘tkazishi ularning kelajakdagi munosabatlari uchun kuchli ko‘rsatkich ekanini ko‘rsatadi.⁶
• Bir-biringizning aqli va fikrlash tarzini hurmat qilish. Hayot yo‘ldoshi bir vaqtning o‘zida kasbiy va hayotiy masalalarda maslahatlashadigan eng yaqin insoningiz ham bo‘ladi. Agar uning qanday fikrlashini hurmat qilmasangiz, ishdagi voqealar yoki xayolingizga kelgan boshqa qiziqarli fikrlar haqida har kuni unga gapirib berishni istamaysiz. Chunki uning bu borada nima deyishi siz uchun unchalik ahamiyatli bo‘lmay qoladi.
• Qiziqishlar, mashg‘ulotlar va odamlar borasida yetarlicha umumiylik. Aks holda, sizni “siz” qilib turgan ko‘plab narsalar hayotingizda tobora kamroq o‘rin egallay boshlaydi. Natijada siz va turmush o‘rtog‘ingiz shanba kuni bo‘sh vaqtingizni birga maroqli o‘tkazish yo‘lini topishda qiynalasiz.

“Tirbandlik sinovi”dan o‘tadigan do‘stlik vaqt o‘tgan sari yanada mustahkamlanadi. U chuqurlashishi, boyib borishi va yangidan-yangi qirralarini ochishi uchun imkoniyatlar cheksiz.

2. O‘z uyingizdagidek his qilish

Tasavvur qiling, kimdir sizga 12 soat davomida qimirlamay stulda o‘tirishingiz kerakligini aytdi. Avvaliga* “Nega meni bunday qilishga majburlashyapti o‘zi?”* deb hayron bo‘lasiz. Keyin esa, ehtimol,* “Hech bo‘lmasa, imkon qadar qulayroq o‘tirib olay”*, deb o‘ylaysiz. Chunki hatto eng kichik noqulaylik ham vaqt o‘tishi bilan og‘riqqa, keyin esa azobga aylanishini bilasiz. Biror ishni juda-juda uzoq vaqt bajarishingiz kerak bo‘lsa, uning imkon qadar qulay bo‘lgani ma’qul.

Nikohda ham siz bilan turmush o‘rtog‘ingiz o‘rtasidagi doimiy “noqulaylik” baxtsizlikning uzluksiz manbaiga aylanishi mumkin. Vaqt o‘tishi bilan bu noqulaylik, xuddi o‘sha stulda o‘tirish azobi singari, tobora kuchayadi.

*“O‘z uyingdagidek his qilish” *— o‘zingizni xavfsiz, xotirjam, erkin va hech qanday rol o‘ynamasdan, qanday bo‘lsangiz shunday his etishdir. Juftingiz bilan bunday tuyg‘uni his qilish uchun bir nechta shart bajarilishi kerak:

• Ishonch va xotirjamlik. Sirlar munosabat uchun zahardek. Chunki ular orangizda ko‘rinmas devor paydo qiladi va har ikkala insonni ham bu dunyoda biroz yolg‘iz qoldiradi. Qolaversa, kim 50 yil davomida yolg‘on gapirib yoki nimanidir yashirib qolishdan xavotirlanib yashashni istaydi? Sirlarning narigi tomonida ko‘pincha shubha paydo bo‘ladi, shubha esa uydek xotirjamlik tuyg‘usiga mutlaqo zid. Shu sababli, boshqa jihatlari yaxshi bo‘lgan nikohda xiyonat qilish — inson qilishi mumkin bo‘lgan eng o‘ziga zararli va uzoqni ko‘ra olmaydigan ishlardan biridir.
• Tabiiy uyg‘unlik. Bir-biringiz bilan muloqot qilish oson va tabiiy bo‘lishi, energiyangiz va faollik darajangiz bir-biriga yaqin kelishi, umuman olganda, bir xil “to‘lqin”da bo‘lishingiz kerak. Men bilan fikrlash tarzi yoki kayfiyati mutlaqo boshqa odam bilan vaqt o‘tkazsam, ko‘p o‘tmay muloqot meni holdan toydira boshlaydi.
• Insoniy kamchiliklarni qabul qilish. Siz mukammal emassiz. Rostdan ham, ancha-muncha kamchiliklaringiz bor. Hozirgi yoki bo‘lajak umr yo‘ldoshingiz ham shunday. Kamchiliklarga ega bo‘lish — inson bo‘lishning bir qismi. Eng achinarli taqdirlardan biri esa umringizning katta qismini kamchiliklaringiz uchun tanqid eshitib, ularni yo‘qota olmaganingiz uchun koyishlar ostida o‘tkazishdir. Bu inson o‘z ustida ishlamasligi kerak degani emas. Ammo hayotiy sheriklikdagi sog‘lom yondashuv shunday bo‘ladi: “Har bir insonning o‘z kamchiliklari bor. Bular — juftimning kamchiliklari va men u bilan bir umr yashashni ongli ravishda tanlaganimda, shu jihatlarni ham birga qabul qilganman”.
• Umuman olganda, ijobiy muhit. Unutmang, siz endi umringizning qolgan qismida shu muhitning ichida yashaysiz. Uning salbiy bo‘lishi aslo yaxshi emas, qolaversa, bunday holatni uzoq davom ettirib ham bo‘lmaydi. Munosabatlar bo‘yicha tadqiqotchi Jon Gottman aniqlashicha, “har bir salbiy muloqotga beshtadan kam ijobiy muloqot to‘g‘ri keladigan juftliklar ajrashishga mahkum”.⁷

3. Yaxshi turmush o‘rtoq bo‘lishga qat’iy bel bog‘lash

Munosabatlar — oson ish emas. Mustahkam munosabatga jiddiy yondashmasdan erishishni kutish, hech qanday mehnat qilmay turib zo‘r karyera qurishni kutish bilan barobar.

Dunyoning aksariyat hududlarida odamlar erkin yashashi va o‘z hayot yo‘lini o‘zi tanlashi mumkin bo‘lgan davrda, birdaniga boshqa bir inson bilan hayotni bo‘lishish va bolalikdan shakllangan xudbin odatlaringizning ko‘pini o‘zgartirish unchalik ham oson emas.

Xo‘sh, yaxshi turmush o‘rtoq bo‘lish uchun inson qanday ko‘nikmalarni o‘rganishi kerak?

• Muloqot. Sog‘lom hayot uchun zarur narsalar ro‘yxatiga “kislorod”ni kiritish qanchalik kulgili bo‘lsa, muloqotni ham munosabatlar ro‘yxatiga kiritish shunchalik o‘z-o‘zidan ayon tuyuladi. Shunga qaramay, muloqotning yomonligi juda ko‘p juftliklarning munosabatlarini barbod qiladi. Hatto ajrashgan insonlar ishtirokidagi bir tadqiqotda, keyingi munosabatlarida nimani o‘zgartirishni istashlari so‘ralganda, ular eng ko‘p aynan muloqot uslubini tilga olishgan.⁸ Muntazam ravishda to‘g‘ri muloqot qilish oson emas. Shu sababli, baxtli juftliklar ba’zan oldindan kelishilgan muloqot qoidalarini yaratishi yoki bu jarayon izchil davom etishini ta’minlash uchun oilaviy psixolog maslahatiga murojaat qilishi kerak bo‘ladi.
• Tenglikni saqlash. Munosabatlarda kuchlar muvozanati juda tez buzilishi mumkin. Agar xonadagi umumiy kayfiyatni doim bir kishining kayfiyati belgilasa, bir kishining ehtiyojlari yoki fikri muntazam ravishda ikkinchisining ehtiyojlari va fikridan ustun qo‘yilsa yoki bir kishi sherigiga o‘zi hech qachon chidamaydigan tarzda munosabatda bo‘lsa — demak, jiddiy muammo bor.
• To‘g‘ri tortishishni bilish. Janjallar muqarrar. Ammo tortishishning yaxshi va yomon usullari bor. Janjallashishni biladigan juftliklar taranglikni yumshatadi, muammolarga hazil bilan yondashadi va qarshi tomonning fikrini chin dildan tinglaydi. Shu bilan birga, haqorat, shaxsiyatga tegish yoki o‘zini oqlashdan qochadi. Bunday juftliklar nosog‘lom munosabatlardagi juftliklarga qaraganda kamroq janjallashadi ham. Jon Gottmanning fikricha, odatiy juftliklar o‘rtasidagi janjallarning 69 foizi doimiy muammolar va tub farqlarga borib taqaladi; ularni butunlay hal qilib bo‘lmaydi.⁹ Munosabatlarni yaxshi boshqara oladigan juftliklar buni tushunadi va ayni bir janjalga qayta-qayta kirishaverishdan tiyiladi.

Umr yo‘ldoshingizni izlayotganingizda yoki hozirgi munosabatingizni baholayotganingizda, har qanday munosabatda kamchiliklar bo‘lishini yodda tutish muhim. Yuqoridagi barcha band va mezonlarning har biridan a’lo baho oladigan munosabatni topishingiz ehtimoldan yiroq. Ammo ularning aksariyatida yaxshi natijaga erishishga intilishingiz kerak, chunki har biri butun umr davom etadigan baxtingizga katta ta’sir ko‘rsatadi.

Bu ro‘yxatning o‘ziyoq hayotiy sheriklik uchun ancha katta talab. Shuning uchun ishni yanada qiyinlashtirib, qo‘shimcha shartlarni haddan tashqari ko‘paytirishning keragi yo‘q. Ularning aksariyati nikohingizdagi 4 386-kechki ovqat paytida baxtingizga deyarli ta’sir qilmaydi. Masalan, uning gitara chalishi yoqimli bo‘lardi, albatta, ammo buni majburiy talablar ro‘yxatidan chiqarib tashlang.

Bu yilgi Valentin kuni qanday o‘tgan bo‘lmasin, umid qilamanki, siz uchun yaxshi bo‘lgan. Faqat bir narsani yodda tuting: oddiy, unutiladigan chorshanba kuni bundan ancha muhimroq.